نظر سنجی!

دوستان عزيز!

به منظور احترام به نظرات شما بازديدکنندگان محترم وبلاگ و نيز بهره مندي از ديدگاههاي ارزشمند شما دوستان در مورد توقف و يا ادامه ي مباحث مرتبط با نشر کتاب، نظرسنجي اي  طراحي و در اين وبلاگ نصب گرديده است.

به دليل اينکه اين جانب علاقه مند آگاهي از نظرات شما عزيزان هستم ، از اين رو  خواهشمندم در  نظرسنجي ياد شده شرکت فرماييد.

در صورتي که تعداد قابل توجهي از دوستان نظر به ادامه ي  اين مبحث داشته باشند ، آسيب شناسي نشر ادامه خواهد يافت.

آسیب شناسی نشر کتاب در ایران (2)

از جمله مشکلات ديگري که نويسندگان و مترجمان با آن مواجهند، يافتن ناشري براي چاپ و انتشار آثار آنهاست که گاه پس از گفت و گو با چندين ناشر خلاصه مترجم والاقدر ما به اين نتيجه مي­رسد ( يا گاه برخي ناشران او را به اين نتيجه مي­رسانند! )که خودش اثرش را منتشر کند. بالاخره هم ، مترجم يا نويسنده­ي از همه جا بي خبر  براي چاپ و انتشار کتاب خود سرمايه گذاري مي­کند و با يکي از ناشران قراردادي ( که معمولا اين نوع قراردادها با قيد " سفت و سخت " هم همراه است ) منعقد مي­کند . نويسنده موظف است شرايط نشر را بپذيرد و براي انتشار اثر ، دست به جيب مبارک ببرد و مبلغ قيد شده در قرارداد را تا ريال آخر و نقدا به ناشر بپردازد . ناشر هم وقتي صداقت نويسنده را مي­بيند ، زبانا ، جانا و مالا به او قول مي­دهد که کتابش را تا آخرين جلد برايش پخش کند.

ولي قصه به همين جا خاتمه نمي­يابد يعني اينکه ، معمولا کتابها پس از چاپ ، پخش نشده و چون ناشران محترم معمولا انباري براي اين کار ندارند ، محصولات ارزشمند فرهنگي نويسنده با احترام و طي مراسمي به منزل ايشان انتقال مي­يابد و حالا چند هزار جلد کتاب ( يعني دقيقا به اندازه­ي تيراژي که در شناسنامه­ي کتاب قيد شده ـ نه بيشتر و نه کمتر!) روي دست نويسنده مانده و بدين ترتيب ، سمفوني پرشکوه "غر زدن اهالي خانه " که در عمل چيزي از تحريم اقتصادي، سياسي ، فرهنگي و ... کشورها کم ندارد ، شروع مي­شود!

سوالي که طبيعتا اينجا مطرح مي­شود اين است که چرا چنين شده است؟ مگر متن و ظاهر کتاب ايرادي دارد که پخش نمي­شود يا .... ؟

البته ، نويسنده ، مترجم و شاعر اصولا بايد موجودات حرف شنويي باشند ولي گاهي هم اين افراد عصباني مي­شوند که چرا؟  مثلا.... اما حقيقت اين است که موسسات پخش کتاب معمولا موجودي به نام نويسنده يا مترجم را  نمي­شناسند بلکه فقط ناشر و کتابفروش را مي­شناسند و با آنها کار مي­کنند . پس اين هيچي .

از طرف ديگر به دليل اينکه ناشر محترم خودش روي اين کتاب سرمايه گذاري نکرده ، معمولا دغدغه­اي در مورد پخش کتاب ندارد .

به همين دو دليل، کتابي که نويسندگان شخصا روي آن سرمايه گذاري مي­کنند ، خيالتان را راحت کنم، حتا يک جلدش هم به فروش نمي رسد! فروش اماني هم جواب نداده و معمولا فاکتورهاي دريافتي از کتابفروش­ها و يا گاهي اوقات حتا خود کتابها گم مي­شود . و خلاصه اين هم هيچ! وقتي هم چند سالي از تاريخ انتشار گذشت ـ که معمولا هم زود مي گذرد و باز هم من نمي­دانم چرا ـ  نويسنده­ي محترم مجبور مي­شود هر چند هزار جلد کالاي ارزشمند خود را به ارزان ترين قيمت ( يعني به صورت کيلويي ) به سبزي فروش محله بفروشد! تازه اگر سبزي فروش قبول کند!

به همين دليل، نويسندگان عزيز در اين مملکت گل و بلبل و داراي پيشينه­ي هفت هشت هزار ساله در زمينه­ي توليد فرهنگ و از اين صحبت ها ، نبايد شخصا روي کتابشان سرمايه گذاري کنند مگر اينکه نسبت به پخش آن  اطمينان کافي داشته باشند!

اصولا کار نويسنده ، شاعر و مترجم چاپ و انتشار کتاب نيست. يعني بپذيريم که حداقل اين یک کار را بلد نيستيم و بهتر است انجام اين وظيفه­ي دشوار را بر  عهده­ي ناشران محترم بگذاريم و خلاص!   

آسیب شناسی نشر کتاب در ایران (1)

مقدمه

جوامع امروزی برای ادامه­ی حیات خود نیازمند شناخت و برقراری ارتباط و تعامل موثر با یکدیگرند . ترجمه در زمینه­ی بسترسازی در جهت گردهمایی انسانها و ایجاد تفاهم، نقش مهمی بر عهده دارد. از سوی دیگر در عصر پرشتاب کنونی ـ حتا اگر بخواهیم ـ نمی­توانیم از روند رویدادها و تحولات فرهنگی، سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی جهان دور بمانیم و به دلایل مختلف، ناگزیر از ارتباط و تعامل با دیگر کشورها هستیم. از این منظر ، مترجمان در جهت انتقال پیام­های فرهنگی، سیاسی و اقتصادی ملت­ها  بار گرانی بر دوش دارند .

 

کار ترجمه ـ به ویژه ترجمه­ی کتاب ـ در کشور ما ، به دلایل گوناگون با مشکلات و آسیب­هایی مواجه است که در این مجموعه یادداشت­ها سعی می­شود در حد توان، موارد مبهم و یا آسیب­زای آن به طور مختصر مورد بررسی قرار گیرد .

طرح این تجربیات بیشتر معطوف به هدف­های زیر است :

1.برای برون رفت از مشکلات توان فرسای کنونی، هر چه سریع تر تدابیر درخور و شایسته ای اندیشیده شود و با تلاش مترجمان، رسانه ها، حقوقدانان و دیگر مسوولان، قوانین تخصصی و روشنی در این زمینه­ها مطرح و سپس از طریق مبادی قانونی تصویب و اجرایی گردد.

2.مترجمان جوان با کسب آگاهی از مشکلات، پیشاپیش و با چشمی باز درصدد حل آنها برآیند و در اثر مواجه شدن با نخستین تجربه­ی تلخ، عرصه­ی ترجمه را خالی نکنند.

 

طرح مساله  

از جمله عواملی که در شرایط کنونی سرمایه گذاری در حوزه­ی نشر، به ویژه ترجمه­ی آثار خارجی را با کندی مواجه کرده، بلاتکلیفی مترجمان و وجود مشکلات متعدد اعم از ناآگاهی آنان  نسبت به حقوق قانونی خود، نبود نهادهای حمایت­کننده از حقوق حرفه­ای مترجمان مانند انجمن مترجمان، غرض ورزی برخی موسسات و نهادها و بی اعتنایی مفرط آنان نسبت به حقوق تولید کننده­ی اصلی کتاب یعنی مترجم است. مشکلات مترجمان در عرصه­ی نشر به شرح زیر قابل بررسی و اشاره است اما پیش از طرح این موارد، لازم است روند کلی نشر کتاب به طور مختصر از ابتدا تا انتها تشریح گردد.

مترجم ابتدا بر اساس علاقه، تخصص و یا احساس نیازی که نسبت به مشکلات جامعه دارد، اغلب با هزینه­ی شخصی، اقدام به تهیه­ی کتاب می­کند؛ کتابی که معلوم نیست ناشری آن را چاپ کند و یا ارشاد به آن مجوز بدهد. به هر صورت، مترجم، کتاب را به طریقی تهیه و کار ترجمه را آغاز می­کند. ترجمه، پس از چند ماه انجام می­شود. سپس، متن ترجمه به ناشر یا ناشرانی ( از بین پنج هزار ناشر کشور و با توجه به محتوای علمی متن و نیز تخصص و حیطه­ی کاری آنان)  ارایه می­­شود و پس از گذشت مدت زمانی، ناشر موافقت یا عدم موافقت خود را در مورد چاپ کتاب اعلام می­کند . ناشر معمولا متن ترجمه را می­گیرد و زمانی را برای اعلام نظر خود در مورد چاپ کتاب مشخص می­کند و اگر به قول خود پای بند باشد، در زمان مقرر نظر خود را اعلام می­کند و تکلیف مترجم معلوم می­شود. فرض را بر این بگذاریم که ناشر با چاپ کتاب موافقت کند، در این صورت، اگر ناشر با انصافی باشد، با درک رنج و زحمات مترجم در تهیه و ترجمه­ی کتاب، اقدام به عقد قرارداد چاپ کتاب با او می­کند. ناشر منصف و دلسوز فرهنگ در این قرارداد اخلاق حرفه­ای و حقوق متقابل را در نظر می­گیرد. یعنی سعی می­کند کتاب را به بهترین وجه آماده­سازی و منتشر نماید و سپس، در سریع­ترین زمان ممکن و بلافاصله پس از چاپ کتاب، حق الترجمه­ی ناقابل مترجم را به او پرداخت کند. از این به بعد، کتاب در اختیار ناشر است و او باید مراحل مختلف کار آماده سازی کتاب مانند حروف چینی، صفحه آرایی و موارد دیگر را انجام دهد. فرض را بر این بگذاریم که ناشر تمام این فعالیت­ها را به مناسب­ترین وجهی انجام دهد و در تمام مراحل کار ، مترجم را از روند امور آگاه سازد. پس از آماده سازی نهایی، کتاب از سوی ناشر برای دریافت مجوز نشر به وزارت ارشاد ارایه می­شود و در نهایت، پس از مدتی ( که حالت سیال دارد و معمولا از یک هفته تا چند سال را در بر می­گیرد ) مجوز نشر صادر می­شود. پس از دریافت مجوز، ناشر مراحل چاپ را انجام می­دهد و پس از دریافت مجوز پخش از ارشاد، کتاب برای توزیع در اختیار موسسات پخش کتاب قرار می­گیرد. ولی در این مرحله نیز هنوز کار ناشر تمام نشده و پخش و توزیع کتاب همچنان تا فروش آخرین جلد، ادامه خواهد داشت. 

متاسفانه در هر یک از مراحل یاد شده، مشکلات و دشواریهایی وجود دارد که مترجم باید با آنها دست و پنجه نرم کند و اگر از روند کار و زیر و بم بازار نشر ایران ـ که به دلیل روحیه و ویژگی­های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جامعه­ی ایرانی مختصات منحصر به فرد و خاص خود را دارد به طوری که برای فردی که از این ويژگی­ها اطلاعی ندارد، بسیار شگفت­آور خواهد بودـ اطلاع کافی نداشته باشد، متحمل آسیب­ها و گرفتارهایی خواهد شد تا بدان حد که گاه ممکن است عطای ترجمه و نشر کتاب را به لقایش ببخشد.

گفت و گو در این باره را در یادداشت­های بعدی ادامه خواهیم داد.   

هزینه های توانفرسای لغو مجوز کتاب!

 

هزینه هایی که ناشران و مترجمان در این زمینه متحمل می شوند، سر به میلیارد می زند . کتابی که زمانی مجوز انتشار گرفته و اکنون مجوزش باطل می شود، هزینه های انسانی و مادی فراوانی برای ناشر، مولف با مترجم دارد .

فرض کنید فردی به طور متوسط شش ماه روی یک کتاب کار می کند و بعد کتاب مجوز نمی گیرد این زیانی است که مترجم و یا مولف متحمل آن شده است . یا فرض کنید کتابی با مجوز ارشاد چاپ می شود، و بعد بر اساس سلیقه و دیدگاههای بررسان ارشاد مجوزش باطل می شود. اگر به طور سرانگشتی حساب کنیم که در شرایط کنونی 2000 هزار ناشر فعال داشته باشیم و از هر ناشر تنها 5 کتاب لغو مجوز شده باشد، می شود 10000 . یعنی ده هزار کتاب عملا اجازه و امکان نشر ندارند . فرض خود را ادامه دهیم ، چاپ و آماده سازی هر کتابی به طور متوسط یک میلیون تومان هزینه دارد، آن 10000 را در این یک میلیون ضرب کنید، به عدد حیرت آوری می رسید. بله ، ده میلیارد تومان! در هیچ جای دنیا چنین رفتاری با ناشر ، مترجم و مولف یعنی تولید کنندگان فرهنگی یک جامعه نمی شود و همه ی اینها در حالی است که صنعت نشر در دوران وحشتناک کسادی و فقر خود را می گذراند. حتا گروهی سخن از اضمحلال و نابودی صنعت نشر خصوصی در ایران سخن می گویند .

تازه ما با مساله ی دیگری به نام سلیقه هم مواجهیم . به این صورت که ارشاد در مورد یک کتاب با دو ناشر، برخوردهای مختلفی دارد ؛ یعنی به یکی مجوز انتشار کتاب می دهد و به دیگری نمی دهد. مسوول اتلاف وقت و صرف انرژی فکری و روانی مترجم و مولف کیست؟    

هزینه ی این رفتار را  فرهنگ ایران که از نتیجه ی تحقیقات و آثار فرهنگی نخبگان فکری خود محروم می شود، باید بپردازد.

     با این توصیف، خوب است فرد یا سازمانی مسوول انجام تحقیق در این زمینه شود. حتا می توان از این موضوع به عنوان یک پروژه ی تحقیقاتی و دانشگاهی (به صورت پایان نامه یا کتاب) استفاده کرد . 

دوستت دارم و دانم که تویی دشمن جانم
از چه با دشمن جانم شده ام دوست ندانم